De Stichting Proefprocessenfonds Clara Wichmann stelt geld beschikbaar voor het voeren van rechtszaken die de maatschappelijke en juridische positie van vrouwen in Nederland kunnen verbeteren.
Het doel van het fonds is de betrokken vrouwen te helpen om hun recht te halen, maar vooral het verbeteren van de algemene rechtspositie van vrouwen. Dit gebeurt door het bevorderen van rechtspraak waar principiële kwesties aan de orde komen, die de rechten van vrouwen rechtstreeks raken. Het kan in deze proefprocessen bijvoorbeeld gaan over grondrechten voor vrouwen, het combineren van betaalde arbeid en zorgtaken, zwangerschap en arbeid/sociale zekerheid, huwelijk en echtscheiding, ouderschapsrechten, gelijke behandeling naar sekse bij aanvullend pensioen, of over seksueel geweld en seksuele intimidatie op het werk.
De wet- en regelgeving heeft veel verandering ondergaan als gevolg van het emancipatiebeleid van de afgelopen decennia. De doorvoering van het gelijkheidsbeginsel heeft geleid tot de opheffing van vele vormen van directe discriminatie van vrouwen. Toch is er nog steeds sprake van een dominante standaard in het recht die in de praktijk vaak gunstiger uitpakt voor de leefsituaties van mannen dan voor die van vrouwen. De huidige wet- en regelgeving speelt onvoldoende in op de gewijzigde leefsituatie van vrouwen en de toenemende diversiteit daarin. Hierdoor zijn - opnieuw - vormen van indirecte discriminatie van vrouwen ontstaan. De komst van migranten- en vluchtelingenvrouwen geeft een extra dimensie aan de problematiek.
De maatschappelijke positie en de rechtspositie van vrouwen kunnen nog steeds op vele terreinen beter. Maar weinig vrouwen verdienen genoeg geld om er daadwerkelijk van te kunnen leven. Onbetaald ouderschapsverlof is tot op heden alleen weggelegd voor vrouwen met een goedverdienende partner. Ook de sociale verzekeringen laten nog steeds geen gelijk beeld zien. Als mannen werkloos worden, komen ze vaak in de WW, terwijl vrouwen eerder in de bijstand terecht komen. Bij arbeidsongeschiktheid worden vrouwen eerder geacht weer te kunnen werken, als ze een ziekte hebben die overwegend vrouwen treft. Ook op het gebied van familierecht ontbreekt het aan een daadwerkelijk gelijke rechtspositie voor vrouwen. Alimentatierechten zijn bijvoorbeeld beperkt - ook al heeft men lang voor kinderen en huishouden gezorgd - en bij scheiding houdt de vrouw vaak het minste inkomen én vermogen over. De rechtspositie van slachtoffers van seksueel en huiselijk geweld blijft nog steeds een belangrijk aandachtspunt.
Het voeren van rechtszaken is één van de mogelijkheden om de maatschappelijke en juridische positie van vrouwen te verbeteren. Eén gewonnen zaak kan betekenis hebben voor duizenden vrouwen. Het Proefprocessenfonds Clara Wichmann helpt hierbij en zorgt ervoor dat de zaak publieke aandacht krijgt.
Individuele vrouwen (of een groep vrouwen) die in Nederland een procedure willen gaan voeren, kunnen een garantstelling aanvragen. Het Proefprocessenfonds beoordeelt de aanvragen. Belangrijkste criterium bij de beoordeling is de vraag of de procedure uitzicht biedt op een principiële uitspraak die voor meerdere vrouwen van belang kan zijn. Over het geheel genomen streeft het Proefprocessenfonds naar uitspraken van de hoogst mogelijke rechterlijke instantie, omdat dat de meeste kans biedt op een daadwerkelijke verbetering van de rechtspositie van vrouwen. Bij een positieve beslissing van de Commissie verleent het fonds een garantstelling voor de griffierechten en tot een bepaald maximum van de eventuele proceskostenveroordeling. Daarmee neemt het fonds (deels) het financiële risico bij het verlies van de vrouwen over. Advocaatkosten worden in beginsel niet vergoed, maar uitzonderingen zijn mogelijk. Steeds vaker neemt het fonds zelf het initiatief tot procedures. Dan neemt het fonds ook een gedeelte van de advocaatkosten voor zijn rekening en is zonodig zelf procespartij.
De procedures van het fonds bestrijken een breed terrein. Accenten legt het fonds op nieuwe rechtsontwikkelingen, nieuwe wetgeving en daaraan gerelateerde uitvoeringsproblematiek. Nieuwe wetten en de wijze waarop deze worden uitgevoerd, leveren maar al te vaak weer nieuwe problematiek op, die de rechtspositie van zowel oudere als jongere vrouwen kan verslechteren. Rechtsvragen zijn meestal niet met één procedure beantwoord. Daarom garandeert het fonds meerdere zaken over één onderwerp. Ook regionale spreiding kan een reden zijn om meerdere zaken over hetzelfde onderwerp te garanderen. Een positieve uitspraak in het ene arrondissement kan een gunstige invloed hebben op een uitspraak in het andere arrondissement.